“Die hangt in het Rijksmuseum.” Als dat van een kunstobject gezegd wordt, dan weet je meteen, dat het een werk van niveau betreft. De uitspraak klinkt in ieder geval heel voornaam en deftig.
Maar Mill in het Rijksmuseum? Wat heeft ons dorp te maken met een van ‘s werelds bekendste musea in onze grote hoofdstad? Nou, er hangt echt een kunstwerk met een afbeelding van Mill in het Rijksmuseum in Amsterdam. Weliswaar niet zichtbaar voor het publiek, maar veilig opgeborgen in het depot van het Rijksprentenkabinet.
Het gaat hier om een pentekening van Jan de Beijer, gedateerd 24 september 1743, waarop de ruïne van de kerk van Mill staat afgebeeld.
Het is de Sint Willibrordkerk, die gebouwd werd op de plek, waar nu de Acaciahof is, hetgeen destijds het centrum van Mill vormde. In 1648 werd de rooms-katholieke kerk door de overheid geconfisqueerd en weken de katholieken uit naar de schuurkerk in kasteel Aldendriel om kerkdiensten te houden. Aangezien er weinig protestanten in Mill woonden, werd slechts een klein deel van de Sint Willibrordkerk gebruikt en raakte deze al snel in verval.
Het Rijksmuseum bezit een omvangrijke collectie van ruim honderd tekeningen en prenten van Jan de Beijer. Hoewel zijn werken vanwege hun kwetsbaarheid niet permanent in de Eregalerij hangen, zijn ze wel digitaal te bewonderen.
Jan de Beijer werd in het Zwitserse Aarau geboren op 24 september 1703, waar zijn vader huurlingen wierf voor de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën. Toen Jan 6 jaar was, verhuisde het gezin naar Emmerik, net over de Duitse grens bij Nijmegen. In 1722 vertrok hij naar Amsterdam om het vak te leren van topografisch tekenaar Cornelis Pronk. Jan was één van zijn meest begaafde leerlingen en hij maakte naam door zijn uiterst nauwkeurige en gedetailleerde tekeningen.
Later woonde Jan de Beijer in Vierlingsbeek, van waaruit hij geheel Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en een deel van Duitsland rondreisde om allerlei gebouwen, dorps- en stadsgezichten met inkt op papier vast te leggen.
Veel van zijn illustraties zijn opgenomen in de 9-delige serie “Verheerlykt Nederland”. Zijn werk werd alom zeer gewaardeerd en goed verkocht aan handelaren en kunstverzamelaars.
In 1751 verhuisde hij weer naar Amsterdam, waar hij in de regio ook veel steden en gebouwen op papier vereeuwigd heeft, zoals herenhuizen, kerken, kastelen en stadspoorten. Zijn werken zijn van essentieel belang voor de geschiedschrijving ten aanzien van architectuur en het leven in dorpen en steden. Er zijn tekeningen van kasteel Aldendriel
van zijn hand, waardoor wij nu weten hoe dit bouwwerk er destijds heeft uitgezien. Zo is van het poortgebouw op de prent van Jan de Beijer te zien, dat het toen een klokgevel had en nu een trapgevel heeft, die bij een grote restauratie in 1765 gebouwd werd. Zie op www.myllesheem.nl onder zoekwoord “Jan de Beijer Aldendriel.”
Jan de Beijer overleed op 15 februari 1780 en behaalde dus voor die tijd de uitzonderlijk hoge leeftijd van 76 jaar. Het is niet bekend waar hij zijn laatste adem uitblies, want Emmerik, Kleef en Doesburg worden als plaats van overlijden genoemd.
Zijn werken hangen in diverse musea in Amsterdam, Emmerik, Zwolle, Londen en Arnhem. Ook nu nog worden zijn prenten door kunsthandelaars te koop aangeboden, mede omdat hij gedurende zijn leven zeer productief was. Er zijn ruim 1500 tekeningen van hem bekend.
We zouden hem kunnen betitelen als de voorloper van de fotograaf en daarom is zijn werk van grote historische en documentaire waarde.
En wat is het waard, dat er een afbeelding van Mill in het Rijksmuseum in Amsterdam hangt? Dat bepaalt eenieder voor zichzelf, maar leuk en bijzonder is het toch wel.
Geschreven door Marja Verheijen.
