Op onze oproep in De Neije Krant hebben we van lezers veel ideeën voor nieuwe verhalen ontvangen, waaronder het Ambonezenwoonoord in Mill, dat van 1950 tot ongeveer 1961 gevestigd was in een voormalig vakantie-oord voor kinderen op de Vilheide.
Verder onderzoek resulteerde in een verhaal van 2 delen, waarvan vandaag het eerste deel, waarin we eerst een stukje voorgeschiedenis bekijken.
Indonesië, voorheen Nederlands-Indië, was al sinds het begin van de 17e eeuw een kolonie van Nederland, toen het diende als een wingewest voor specerijen en andere lokale producten, zoals koffie.
Na de bezetting door Japan van 1942-1945 wilde Nederland na afloop van de Tweede Wereldoorlog haar gezag in de kolonie herstellen. De Indonesiërs kwamen daartegen in opstand en er brak tussen 1945 en 1949 onder leiding van Soekarno een onafhankelijkheidsoorlog uit. Het lokale KNIL, Koninklijk Nederlands Indisch Leger opgericht in 1814, kreeg van de Nederlandse overheid de opdracht de orde te handhaven en de vrijheidsstrijders te ontwapenen. Ook werden tussen de 100.000 en 120.000 Nederlandse dienstplichtigen en vrijwilligers uitgezonden naar Nederlands-Indië. Een zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis.
Op 28 december 1949 werd Indonesië onafhankelijk verklaard en het KNIL werd opgeheven. De 62.000 inheemse soldaten van het KNIL konden of gedemobiliseerd worden of opgenomen worden in het Indonesisch Nationaal Leger. In oktober 1950 hadden veel militairen nog geen beslissing genomen en traden toe tot het Nederlandse leger. Daardoor verkeerden zij op Java in een gevaarlijke situatie, waardoor ze in kazernes moesten verblijven.
In 1951 kwamen ongeveer 12.500 KNIL-soldaten met hun vrouwen en kinderen naar Nederland. Lange tijd leefden zij gescheiden van de Nederlandse samenleving in barakkenkampen, waarvan er zo’n 90 verspreid lagen over heel Nederland. Ze mochten niet werken en integreren, waardoor Nederlanders weinig wisten van hun afkomst en hun verhaal. Zo was er grote verwarring over de namen Molukkers en Ambonezen. Een van de eilanden in de eilandengroep Molukken is het eiland Ambon. Echter Ambonezen en Molukkers verschillen zeer van cultuur en dialect, maar in Nederland werden beide namen door elkaar gebruikt. Ook dat beide bevolkingsgroepen samen in kampen werden ondergebracht, leidde destijds tot veel problemen, omdat hun ideeën en levenswijze niet met elkaar overeenkwamen.
Ook in Mill werd een Ambonezenkamp gevestigd, zoals ze veelal werden genoemd, mede omdat er meer Ambonezen dan Molukkers deel uitmaakten van de militairen, die de grote oversteek hadden gemaakt.
De opvang van hen vond plaats in een gebouw, dat ongeveer stond op de plek, waar nu in Mill de Mezenhof is. Het werd in 1941 gebouwd door de Rijksgebouwendienst om de werklozen uit de grote steden een onderdak te geven. In 1943 werden er Duitse soldaten gehuisvest en na beëindiging van de oorlog stond het complex te wachten op een andere bestemming. Het gemeentebestuur van Mill opperde het idee om het materiaal, voornamelijk hout aan te wenden voor de bouw van woningen, aangezien de woningnood hoog was. Dit is er echter nooit van gekomen en omdat het gebouw te midden heidevelden lag, leek een vakantie-oord voor kinderen de meest logische oplossing. Aldus een krantenbericht: ….heidegrond, waar de speelse jeugd naar hartenlust kan ravotten zonder ook maar enige schade aan de eigendommen aan te brengen”. Iedere week konden er zo’n 200 kinderen van oorlogsgetroffenen vakantie vieren om even bij te komen van hun oorlogservaringen.
Aangezien er veel slaapplaatsen aanwezig waren, alsmede voldoende sanitair en een goed uitgeruste keuken, was het complex uitermate geschikt voor de opvang van de gevluchte Molukkers en Ambonezen.
Volgende week gaan we daar dieper op in.
Geschreven door Marja Verheijen. Op de foto staan v.l.n.r. Lena van de Linden, Jan van Driel en Truus Verheijen in de keuken.
Bron: “Sprekend Verleden” van Geurt Franzen, diverse krantenartikelen, waarvan de krant niet bekend is, Wikipedia, Historiek en BHIC (Brabants Historisch Informatie Centrum).
Heeft u verhalen of foto’s van het Ambonezenkamp in Mill, dan horen wij dat graag via een mail aan
Kijk voor meer foto’s op www.myllesheem.nl onder zoekterm “Woonoord Ambonezen”.
